-
" En hetzij dat een lid lijdt,
zo lijden al de leden mede
" 1 Korinthe 12 vers 26
Jongeren groeien op in een complexe wereld. Hoe kunnen diakenen hen dienen op een manier die echt verschil maakt? Tijdens de toerustingsdagen voor diakenen sprak Ed van Hell over christelijk dienen vanuit de ‘bedoeling’. Dit artikel is een samenvatting van zijn presentatie.
Veel mensen zetten zich in voor hun medemens. Humanisten, vrijwilligers en maatschappelijke organisaties verrichten vaak indrukwekkend werk. Zij tonen zorg, betrokkenheid en medemenselijkheid. Dat roept een belangrijke vraag op: wat onderscheidt christelijk dienen eigenlijk van algemeen menselijk handelen?
Het Bijbelse antwoord ligt in de navolging van Jezus Christus. Jezus zegt immers: “Ook de Zoon des mensen is niet gekomen om gediend te worden, maar om te dienen.” Daarmee geeft Hij niet alleen een opdracht, maar ook een voorbeeld. Christelijk dienen begint daarom niet bij een methode, een organisatie of een project, maar bij de Persoon van Christus Zelf.
De Bijbel laat zien dat de mens oorspronkelijk geschapen is voor een goede relatie met God en met zijn medemens. Door de zondeval zijn beide relaties beschadigd geraakt. De verbinding met God werd verbroken, en daarmee werd ook de verbinding tussen mensen onderling aangetast. Toch bleef God niet op afstand. Hij opende zelf de weg naar herstel. Door het geloof in Jezus Christus kan de relatie met God worden vernieuwd, en vanuit die vernieuwde relatie ontstaat ook gedeeltelijk herstel richting de ander.
Een christen zou je daarom kunnen vergelijken met een spiegel. Aan de ene kant weerspiegelt hij iets van Christus. Aan de andere kant helpt diezelfde spiegel ons om naar anderen te kijken door de ogen van Jezus – vanuit bewogenheid, ontferming en liefde. Daarom draait christelijk dienen uiteindelijk steeds om dezelfde vraag: gaat het om Jezus of niet? Dat is een hoge en soms confronterende maatstaf. Toch ligt daarin de kern van christelijk dienstbetoon.
Een tweede belangrijk uitgangspunt is: denken vanuit de ‘bedoeling’.
Je zou in je leven drie cirkels kunnen onderscheiden: de ‘bedoeling’, de leefwereld en de systeemwereld.
De cirkel van de ‘bedoeling’ gaat over onze diepste motivatie. Waarom doen we wat we doen? Wat drijft ons? Wat willen we uiteindelijk bereiken? De leefwereld gaat over de dagelijkse praktijk van ons mensen. De systeemwereld bestaat uit regels, procedures, afspraken en structuren.
Die regels zijn belangrijk, want zonder regels ontstaat chaos. Maar daarin zit ook een valkuil. Wanneer er problemen in de leefwereld ontstaan, reageren we vaak direct vanuit de systeemwereld: er ontstaat een probleem en daarom bedenken we een nieuwe regel.
Maar wie niet bij de systeemwereld maar bij de ‘bedoeling’ begint, ontdekt soms verrassende oplossingen. Dat leerde ik tijdens een catechisatieseizoen. Er was een jongen die voortdurend onrust veroorzaakte. Op een gegeven moment nam ik hem na afloop apart en zei ik tegen hem dat hij erg vervelend gedrag vertoonde. Zijn reactie trof mij diep: “Dat zeggen ze allemaal tegen me.”
Ineens realiseerde ik mij dat mijn werkelijke bedoeling niet was om die jongen netjes te laten luisteren. Mijn diepere bedoeling was dat we samen een goed en waardevol catechisatieseizoen zouden beleven. Vanuit die gedachte vroeg ik hem hoe we dat samen konden bereiken. Hij kwam zelf met een oplossing, die verrassend goed werkte. Die ervaring liet me zien hoeveel creativiteit ontstaat wanneer je niet begint bij regels, maar bij de bedoeling.
Deze ervaring heeft me, met nog andere ervaringen, geleerd dat de vraag “Wat is onze bedoeling?” vaak veel vruchtbaarder is dan de vraag “Wat is ons doel?” Een doel kun je afvinken. Een bedoeling vraagt voortdurende bezinning op de vraag waarom je doet wat je doet.
De derde bouwsteen is verbinding. Wie de leefwereld van jongeren bestudeert, ontmoet uitdagingen op het gebied van eenzaamheid, prestatiedruk, mentale gezondheid, huisvesting en toekomstperspectief. Die ontwikkelingen verdienen aandacht. Toch schuilt er een gevaar in als we jongeren benaderen vanuit onderzoeksrapporten of statistieken. We zien dan veel over jongeren, maar we ontmoeten hen niet werkelijk. Daarom is het nuttig onderscheid te maken tussen twee soorten ontmoetingen.
De eerste is de functionele ontmoeting. Daarbij staat een rol centraal: een huisarts ontmoet een patiënt als arts, een docent ontmoet een leerling als docent, en een diaken vervult een ambtelijke taak. Daardoor is er een bepaalde vorm van ongelijkheid. Dat is niet verkeerd; het hoort bij de functie.
De tweede soort ontmoeting is de presentievolle ontmoeting. Daarbij ontmoet je iemand niet in de eerste plaats vanuit je rol, maar vanuit wie je bent als mens. Juist die vorm van ontmoeting blijkt voor jongeren van enorme betekenis. Jongeren verlangen namelijk niet allereerst naar perfecte antwoorden maar naar echte belangstelling. Naar mensen die luisteren voordat zij spreken. Dat begint met oprechte interesse. Stel niet voortdurend ‘waarom’-vragen, want die voelen vaak als een verzoek om verantwoording. Veel vruchtbaarder zijn open vragen, zoals ‘Hoe ervaar je dat?’, ‘Hoe kijk jij daartegenaan?’ en ‘Wat betekent dit voor jou?’. Dergelijke vragen nodigen uit tot gesprek. Ze creëren ruimte voor vertrouwen. En waar vertrouwen groeit, ontstaat verbinding.
Zonder verbinding wordt dienen moeilijk. Met verbinding ontstaat er ruimte om samen op te trekken, moeilijke onderwerpen te bespreken en uiteindelijk ook iets van Christus zichtbaar te maken. Juist daar ligt de kern van dienen voor en met jongeren. Daardoor krijgen woorden inhoud en wordt dienstbaarheid meer dan een opdracht. Het wordt een manier van leven.